Όταν ένας πίνακας χρειάζεται τον χρόνο του. Η ιστορία της επιστροφής σε έναν μισοτελειωμένο καμβά

Δεν δημιουργείται κάθε πίνακας μέσα σε λίγες ημέρες. Κάποιοι χρειάζονται εβδομάδες, άλλοι μήνες. Και μερικές φορές, το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε για έναν καμβά που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη είναι απλώς να τον αφήσουμε για λίγο στην άκρη.

Ένας πίνακας που άρχισε να δημιουργείται ήδη από τον Μάρτιο

Όταν στάθηκα για πρώτη φορά μπροστά σε αυτόν τον καμβά τον Μάρτιο, είχα μια συγκεκριμένη ιδέα στο μυαλό μου. Ήξερα ποια κατεύθυνση ήθελα να ακολουθήσω, ποια χρώματα να χρησιμοποιήσω και ποια ατμόσφαιρα θα ήθελα να αποτυπώσω.

Όμως η ζωγραφική δεν είναι πάντα μια ευθεία διαδρομή από την πρώτη πινελιά ως τον ολοκληρωμένο πίνακα.

Μερικές φορές η ιδέα αλλάζει κατά τη διάρκεια της δημιουργίας. Μια στρώση καλύπτει την άλλη, κάποιες λεπτομέρειες χάνονται, ενώ άλλες βρίσκουν χώρο να αναδειχθούν. Ο πίνακας μεταμορφώνεται σταδιακά και μερικές φορές εκπλήσσει ακόμη και τον ίδιο τον δημιουργό του.

Και αυτό ακριβώς συνέβη και αυτή τη φορά.

Ήρθε μια στιγμή που ένιωσα ότι κάτι έλειπε από τον πίνακα. Δεν ήμουν σίγουρη τι ακριβώς ήταν. Θα μπορούσα να συνεχίσω, να προσθέτω κι άλλα χρώματα και να προσπαθώ να τον ολοκληρώσω πάση θυσία.

Αλλά αποφάσισα διαφορετικά.

Άφησα τα πινέλα στην άκρη και έδωσα στον πίνακα χρόνο να ξεκουραστεί.

Ακόμη κι ένας ημιτελής πίνακας έχει τη θέση του στο ατελιέ

Ίσως κάποιοι φαντάζονται ότι ο ζωγράφος στέκεται μπροστά στον καμβά, έχει ένα ξεκάθαρο όραμα και μέσα σε λίγες ώρες δημιουργεί ένα ολοκληρωμένο έργο.

Η πραγματικότητα είναι συνήθως λίγο διαφορετική.

Στο ατελιέ μου οι πίνακες γεννιούνται με διάφορους τρόπους. Κάποιους τους ζωγραφίζω με τεράστια ενέργεια και σχεδόν χωρίς διακοπή. Με άλλους χρειάζομαι λίγη απόσταση, για να μπορέσω να τους δω με φρέσκια ματιά.

Και αυτή ακριβώς η απόσταση είναι μερικές φορές πιο σημαντική από τις επιπλέον ώρες με την παλέτα στο χέρι.

Τους μήνες που αυτός ο πίνακας περίμενε, δούλευα πάνω σε άλλες παραγγελίες, αφιέρωνα χρόνο στα δικά μου έργα και σε μαθήματα εικαστικών. Κάθε νέος πίνακας, κάθε εμπειρία και κάθε συνάντηση μου προσφέρει κάτι ακόμη.

Γιατί ο άνθρωπος εξελίσσεται διαρκώς. Και μαζί του αλλάζει και η δημιουργία του.

Αυτό που δεν έβλεπα στον καμβά τον Μάρτιο, ξαφνικά μπορώ να το δω τον Οκτώβριο.

Επιστροφή στα πινέλα με νέα ενέργεια

Έπειτα από μερικούς μήνες αποφάσισα να επιστρέψω στον πίνακα.

Και ήταν παράξενο. Στεκόμουν μπροστά στον ίδιο καμβά, κοιτούσα τα ίδια χρώματα, αλλά ξαφνικά τον αντιλαμβανόμουν εντελώς διαφορετικά.

Άρχισα να επεξεργάζομαι επιμέρους σημεία, να ενισχύω τις αντιθέσεις και να αναζητώ την ισορροπία ανάμεσα στις έντονες πινελιές και τις πιο λεπτές λεπτομέρειες.

Σταδιακά ο πίνακας αποκτά περισσότερο βάθος και χαρακτήρα. Απομένουν ακόμη οι χρυσές πινελιές που θα αναδείξουν την ατμόσφαιρά του και θα του δώσουν φως.

Μου αρέσει ιδιαίτερα να χρησιμοποιώ χρυσό στη δουλειά μου. Μπορεί να μεταμορφώσει τον πίνακα ανάλογα με την κατεύθυνση από την οποία πέφτει πάνω του το φως και να του δώσει μια εντελώς διαφορετική διάσταση.

Αυτή τη φορά, όμως, δεν θέλω να βιαστώ.

Θέλω κάθε επόμενη πινελιά να έχει τη θέση της.

Η αφηρημένη ζωγραφική δεν είναι μόνο χρώματα

Στην αφηρημένη τέχνη με συναρπάζει πάνω απ’ όλα η ελευθερία.

Δεν χρειάζεται να λέω στον θεατή ακριβώς τι πρέπει να δει στον πίνακα. Ο καθένας μπορεί να βρει μέσα του κάτι δικό του. Κάποιος νιώθει την ενέργεια των χρωμάτων, κάποιος άλλος την κίνηση, τα συναισθήματα ή τις αναμνήσεις.

Και ακριβώς εκεί βρίσκεται για μένα η γοητεία των πρωτότυπων αφηρημένων πινάκων.

Ένας πίνακας δεν χρειάζεται να αφηγείται μία συγκεκριμένη ιστορία. Μπορεί να αφηγείται τόσες ιστορίες όσοι και οι άνθρωποι που στέκονται μπροστά του.

Όταν ζωγραφίζω, συχνά δουλεύω διαισθητικά. Φυσικά σκέφτομαι τη σύνθεση, τη χρωματική παλέτα και τη συνολική εντύπωση, αλλά παράλληλα αφήνω χώρο στη στιγμή.

Μερικές φορές η πιο ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια γεννιέται ακριβώς τη στιγμή που σταματώ να σχεδιάζω τα πάντα τόσο πολύ.

Πότε είναι τελικά ολοκληρωμένος ένας πίνακας;

Πιστεύω πως αυτή είναι μια ερώτηση που δεν έχει απλή απάντηση.

Είναι ο πίνακας ολοκληρωμένος όταν όλος ο καμβάς έχει καλυφθεί με χρώμα; Όταν δεν υπάρχει πια χώρος για άλλη πινελιά; Ή όταν τον κοιτάζω και νιώθω πως δεν χρειάζεται απολύτως τίποτα άλλο;

Για μένα είναι πάνω απ’ όλα αυτό το τελευταίο συναίσθημα.

Ο πίνακας ολοκληρώνεται τη στιγμή που δεν νιώθω πια την ανάγκη να αλλάξω οτιδήποτε πάνω του.

Μερικές φορές φτάνω εκεί γρήγορα. Άλλες φορές χρειάζονται αρκετές δοκιμές, αλλαγές και επιστροφές.

Και έμαθα να αποδέχομαι πως δεν χρειάζεται να ολοκληρώνονται όλα αμέσως.

Στην εποχή μας νιώθουμε συχνά πως πρέπει διαρκώς να ολοκληρώνουμε κάτι, να το δημοσιεύουμε και να προχωράμε παρακάτω. Όμως η δημιουργικότητα δεν ακολουθεί το ημερολόγιο.

Μερικές φορές χρειάζεται χρόνο. Και μερικές φορές λίγη σιωπή.

Κάθε πίνακας είναι ένα κομμάτι της ιστορίας μου

Όταν κοιτάζω σήμερα αυτόν τον καμβά που ακόμη δουλεύω, δεν βλέπω πια μόνο έναν πίνακα που άρχισα να ζωγραφίζω τον Μάρτιο.

Βλέπω μέσα του και όλα όσα άλλαξαν αυτούς τους μήνες.

Νέες εμπειρίες, νέες ιδέες, αλλά και μια διαφορετική ματιά στη δική μου δημιουργία.

Και ίσως γι’ αυτό ακριβώς χαίρομαι που τότε δεν τον ολοκλήρωσα πάση θυσία.

Γιατί σήμερα γεννιέται ένας πίνακας λίγο διαφορετικός από εκείνον που είχα αρχικά φανταστεί.

Και αυτή είναι η ομορφιά της τέχνης.

Γιατί μερικές φορές δεν χρειάζεται να αρχίσουμε από την αρχή. Αρκεί να επιστρέψουμε σε αυτό που κάποτε αφήσαμε στην άκρη και να το δούμε με άλλη ματιά.

Ο πίνακας βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Όταν έρθει η στιγμή του, θα σας τον παρουσιάσω στην ολοκληρωμένη του μορφή.

Μέχρι τότε, με χαρά θα σας δώσω μια ματιά στη διαδικασία της δημιουργίας του.

Γιατί και η διαδρομή προς έναν ολοκληρωμένο πίνακα αξίζει να ειπωθεί.

Με αγάπη για την τέχνη,

Kristýna Smetanová
Ζωγράφος και ιδρύτρια του ατελιέ Kristýna Smetanová